Cần sớm hoàn thiện cơ chế vận hành các loại thị trường

​

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đối với thị trường tài chính để góp phầnhuy động có hiệu quả nguồn vốn, thúc đẩy sự phát triểncủa hệ thống các thị trường tài chính theo chiều sâu

Theo TS. Trần Du Lịch, việc hoàn thiện mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN và thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước là hai mặt của một vấn  đề. Đó là giải bài toán phát triển của Việt Nam chính là giải bài toán mô hình kinh tế thị trường Việt Nam. Trong 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới và đặc biệt từ Đại hội Đảng lần thứ IX, vấn đề hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định XHCN luôn luôn được đặt ra, trên thực tế cũng đã không ngừng được thể chế bằng hệ thống pháp luật.

TS. Trần Du Lịch cho rằng, về lý thuyết, nền kinh tế thị trường được vận hành trên “3 chân”, tức là sự cấu thành của 3 loại thị trường chính: Thị trường hàng hóa; Thị trường vốn và Thị trường dịch vụ. Ba thị trường này có quan hệ hữu cơ với nhau và luôn luôn phản ánh trình độ phát triển của một nền kinh tế. Thực tế nền kinh tế nước ta trong quá trình đổi mới cho thấy, 3 loại thị trường nói trên, từng bước được hình thành và phát triển với quy mô của mỗi thị trường khác nhau, tuy nhiên vẫn còn thiếu đồng bộ giữa 3 thị trường và trong nội bộ từng mỗi loại thị trường.

Từ  Đại hội Đảng lần thứ IX đã cụ thể hóa 5 loại thị trường ở nước ta và đặt ra yêu cầu hoàn thiện. Nếu xét về trình tự của quá trình phát triển, thì thị trường hàng hóa có sự phát triển sớm nhất; kế đến là thị trường dịch vụ (trong đó nổi bật là thị trường lao động và thị trường bất động sản - kinh doanh tài sản theo phân loại của ngành thống kê) và tiếp theo là thị trường vốn (nếu xét theo nghĩa rộng là thị trường tài chính, bao gồm thị trường vốn trung - dài hạn và thị trường tiền tệ).

Sự phát triển các loại thị trường trong nền kinh tế nước ta còn thể hiện sự phát triển không đều giữa các địa phương khác nhau trong cả nước. Do đó, theo TS. Trần Du Lịch, vấn đề hoàn thiện các loại thị trường ở nước ta cần xác định trên 2 nguyên tắc. Thứ nhất, bảo đảm tính đồng bộ trong mối quan hệ kinh tế giữa các thị trường với nhau. Bởi vì, không có một loại thị trường nào phát triển riêng rẽ, mà luôn luôn là nguyên nhân và kết quả của thị trường kia.

Thứ hai, sự phát triển các loại thị trường phải thông qua các chính sách của Nhà nước, được bảo đảm bằng hệ thống pháp luật có liên quan, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cho từng giai đoạn của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Không thể thiếu 5 loại thị trường

Trên cơ sở  đó, nhiều ý kiến cho rằng cần phải hoàn thiện 5 loại thị trường. Đó là: Hoàn thiện và phát triển thị trường tài chính; Thị trường bất động sản; Xây dựng thị trường hàng hóa tương lai và phát triển mạng lưới thương mại hiện đại;) Hoàn thiện và phát triển thị trường lao động; và thị trường công nghệ.

Đối với việc hoàn thiện và phát triển thị trường tài chính, hiện nay theo Luật các tổ chức tín dụng, Luật chứng khoán, Luật bảo hiểm… chúng ta đã chế định tương đối đầy đủ các định chế tài chính - tín dụng - ngân hàng và các tổ chức tài chính - tín dụng phi ngân hàng đang hoạt động trong nền kinh tế nước ta. Cụ thể là hệ thống các ngân hàng thương mại; công ty tài chính, công ty đầu tư, quỹ đầu tư, công ty quản lý quỹ, công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm, hợp tác xã tín dụng… đều được chế định bằng các đạo luật có liên quan.

Tuy nhiên, theo TS. Trần Du Lịch, trước hết cần chuyển từ sự can thiệp trực tiếp bằng các công cụ hành chính sang phương thức can thiệp gián tiếp thông qua các công cụ thị trường. Tăng cường tính chất độc lập tương đối của Ngân hàng Trung ương trong quản lý thị trường tiền tệ; xây dựng định chế giám sát độc lập của Nhà nước đối với toàn bộ thị trường tài chính; phát triển các định chế tài chính - tín dụng phi ngân hàng nhằm cung cấp nguồn vốn cho thị trường; bổ sung các biện pháp chế tài đối với các định chế tài chính - tín dụng quản lý tạo rủi ro cho thị trường.

Ngoài ra, cần xây dựng bổ sung thêm một  đạo luật riêng về các định chế tài chính - tín dụng phi ngân hàng nhằm gắn kết hoạt động của 2 loại thị trường chính trong thị trường tài chính (thị trường vốn và thị trường tiền tệ); cần xây dựng một định chế quốc gia về giám sát thị trường. Tổ chức này có nhiệm vụ thông tin, dự báo, cảnh báo thị trường; giám sát và thực hiện các biện pháp chế tài đối với các chủ thể tham gia vào thị trường này.

Đối với thị trường hàng hóa nước ta có tốc độ phát triển tương đối khá cao trong những năm qua. Tuy nhiên, để phát triển thị trường theo hướng hiện đại và phù hợp với điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế cần tập trung hoàn thiện và phát triển 2 loại thị trường sau đây. Đó là: Xây dựng và phát triển thị trường hàng hóa tập trung, thực hiện theo hướng thị trường tương lai. Xây dựng định chế thị trường hàng hóa tập trung mua bán các hợp đồng tương lai cần ưu tiên cho các loại nông sản và nguyên liệu cho sản xuất.

Ngoài ra, phát triển mạng lưới phân phối hàng hóa nội địa. Xu hướng chung của thị trường hàng hóa, thì phương thức mua bán truyền thống của nước ta sẽ được thay thế dần bằng các hình thức mua bán hiện đại như hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại tập trung tổng hợp, trung tâm thương mại tập trung chuyên ngành. Hiện nay các phương thức kinh doanh hiện đại mới chiếm khoảng 20% tổng giao dịch hàng hóa bán lẻ của nước ta. Trong những năm gần đây, ở các đô thị lớn đang phát triển khá nhanh các hình thức kinh doanh bán lẻ hiện đại; trong đó có vai trò của các tập đoàn kinh doanh bán lẻ quốc tế.

Các tập đoàn thương mại bán lẻ quốc tế đang có xu hướng xâm nhập vào thị trường các nước đang phát triển để chiếm giữ hệ thống thị trường bán lẻ. Chính các tập đoàn bán lẻ với mạng lưới phân phối của mình chi phối rất mạnh đến các doanh nghiệp sản xuất cung ứng hàng hóa. Trong cam kết gia nhập WTO của nước ta, tuy mở cửa có hạn chế cho các tập đoàn bán lẻ nước ngoài kinh doanh tại thị trường nước ta, nhưng đối với các tập đoàn bán lẻ nước ngoài họ luôn luôn hướng tới mục tiêu xây dựng cả hệ thống phân phối, chứ không thể chỉ kinh doanh với một điểm bán lẻ. Do đó, nguy cơ các tập đoàn bán lẻ nước ngoài từng bước nắm giữ thị trường bán lẻ trong nước đang là thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam. Do đó, cần có chính sách ưu tiên cho các tổ chức bán lẻ trong nước phát triển; đồng thời khuyến khích hình thành các tập đoàn bán lẻ Việt Nam, xây dựng hệ thống bán lẻ hiện đại...​